Jheronimus' thema's

Jheronimus’ schilderijen en tekeningen weerspiegelen gedetailleerd het leven, denken en handelen in die Middeleeuwse stad. Zijn karakteristieke werk, vol illusies en hallucinaties, wonderlijke gedrochten en duivelse nachtmerries, verbeeldt onnavolgbaar de grote thema’s van zijn tijd: verleiding, zonde en rekenschap.


Tot 1500 maakt Jheronimus vrijwel al zijn schilderijen in opdracht; niet hijzelf, de kunstenaar, maar de opdrachtgever bepaalt het thema. Om die opdrachtgevers te helpen een plaatsje in de hemel te bemachtigen, hebben Jheronimus’ schilderijen vaak een religieus onderwerp: ze tonen Bijbelse voorstellingen of afbeeldingen van heiligen. De opdrachtgever is geregeld geportretteerd vlakbij zijn favoriete heilige... Opvallend is trouwens dat op slechts twee schilderijen de opdrachtgevers nog te zien zijn, op vier andere zijn ze bewust verwijderd of overschilderd.

 

Jheronimus’ religieuze voorstellingen zijn in twee groepen te verdelen: de schilderijen waar zoveel mogelijk informatie is verwerkt over het verhaal, zoals de buitenluiken van Temptatie van Sint-Antonius. En de schilderijen die vooral inspelen op de emotionele en spirituele betrokkenheid met de kijker, zoals bijvoorbeeld Doornenkroning.

Keisnijding en Goochelaar vormen een heel andere groep schilderijen: ondanks het moralistische sausje zijn ze zeker bedoeld ter vermaak, om te lachen. Het uitlachen van sukkels groeit na Jheronimus’ dood zelfs uit tot een heus genre in de schilderkunst, met Pieter Bruegel als een van zijn bekendste navolgers.

 

De thema’s ‘het Laatste Oordeel’ en ‘de verzoeking van de heilige Antonius’ zijn het meest door Jheronimus gebruikt, beide vier keer. Ze bieden Jheronimus een uitgelezen kans om zijn handelsmerk te etaleren: duivels, in alle soorten en maten. We mogen er van uitgaan dat opdrachtgevers dan ook vooral voor dergelijke scènes contact zochten met de ‘duvelmaker’ in ’s-Hertogenbosch.

meer