Blog: Prenten en navolgers van Bosch

Prenten van Jheronimus Bosch met fantasiemonsters, duivels en de hel werden dankzij Antwerpse graveurs populair. Hieronymus Cock (ca. 1510-1570), Balthasar van den Bos (1518-1580) en Pieter van der Heyden (1530-1576) sneden de voorstellingen van Bosch in koper uit, die daarna op papier werden gedrukt. Onderaan de diepdrukprent staat vaak vermeld: Jheronimus Bosch inventor (de bedenker, geestelijk vader).

Bosch werd nageschilderd. De in Brussel geboren Spaanse edelman Don Felipe de Guevara y Lastre zag rond 1560 veel schilderijen, waarin Bosch ‘eindeloos’ werd nagevolgd. Panelen werden in de rook van schoorstenen gehangen om ze er oud en authentiek te laten uitzien. De Guevara was een fanatiek verzamelaar van Bosch. Na zijn dood in 1563 nam de Spaanse koning Filips II diens collectie gedeeltelijk over. Dit was de kern van de zaal El Bosco in het huidige Prado-Museum van Madrid. Andere Bosch-panelen verkreeg Filips uit confiscaties van schilderijen die in de paleizen en huizen van de opstandige Nederlandse hoge adel hingen. Zoals De Tuin der Lusten uit de verzameling van Willem van Oranje in Brussel.

Jheronimus Bosch was niet alleen populair in de 16de eeuw, maar ook later in de 20ste eeuw. ‘Alles wat de mens op de hielen zit zodra hij het lichtrijk van het menselijk waarnemen achter zich laat’, waren de gevleugelde woorden van de Spaanse schilder Salvador Dalí (1904-1989) over Bosch. Dali deed in 1946 in New York mee aan een kunstenaarswedstrijd om een ontwerp te maken voor een affiche. Het thema was De Verzoeking van de heilige Antonius. Max Ernst won, maar Dalí maakte een prachtontwerp van een steigerend paard en een paar olifanten op ‘spinnenpoten’ die de heilige Antonius met zijn kruis tegemoet trad. Hoog in de wolken het Escurial, het paleis van Filips II. Geïnspireerd door Bosch.

De verzoeking van de heilige Antonius van Dali

De Spaanse schilder Salvador Dalí liet zich inspireren door Jheronimus Bosch. Hij maakte in 1946 De verzoeking van de heilige Antonius. Een steigerend paard, symbool van de macht, verheft zich voor Antonius met het kruis. De olifanten met ‘spinnenpoten’ dragen vrouwelijke, mannelijke en wereldse bronnen van wellust en verleiding.

meer