Blog: Dieren bij Bosch

Het Natuurmuseum Brabant aan de Spoorlaan in Tilburg heeft op 1 april een kleine expositie geopend over de dieren van Jeroen Bosch. Een Tilburgs bijgerecht bij het Bossche hoofdgerecht. De expositie met zeven gereproduceerde panelen en 75 opgezette door Bosch geschilderde dieren is hier een jaar lang te zien. Kinderen kunnen er de dieren natekenen, volwassenen kunnen zichzelf interactief in een landschap plaatsen.

Op het linkerpaneel van De Tuin der Lusten zie je niet alleen de schepping van Adam en Eva, maar ook allerlei natuurlijke en bovennatuurlijke dieren, vissen, vogels en planten. Onder het oog van God beginnen enkele dieren in het paradijs elkaar op te eten, zoals een kater een rat en een leeuw een hert.

Jheronimus Bosch was een onverbiddelijke natuurwaarnemer. Bioloog Thijs Caspers van Brabants Landschap is een fan van Tuin der Lusten. Hij ziet in het middenpaneel een rij inheemse vogels: de hop, de ijsvogel, de groene specht, de roodborst, de putter, de wilde eend, de bosuil, de lepelaar, de kleine zilverreiger, de ooievaar en verder de Vlaamse gaai en de koolmees. Dit zijn vogels uit de omgeving van Bosch, die door hem kleurig en fleurig worden geschilderd. Met een flinke kuif en forse snavel. Vogels staan symbool voor allerlei menselijke zwakten en ondeugden. De eend staat bij voorbeeld voor drankzucht en domheid. De uitdrukking ‘domme eend’ kennen we nog. Volgens Caspers was de eend bij Bosch ook een vogel die snel op de vlucht kon slaan.

Jheronimus Bosch bracht in zijn panelen vaak uilen aan. Niet de vogel van de wijsheid uit de Klassieke Oudheid, maar tijdens de middeleeuwen was de uil een nachtdier. Symbool van de zonde die het daglicht niet kon verdragen. Het bedrijven van de liefde werd zo ook met de uil verbonden. Dat gold ook voor de duif. De duiven op het dak van de kroeg in het paneel van De Landloper betekenen dat de kroeg een bordeel was. Door studie van de dieren kun je Bosch beter lezen en begrijpen.

Het linkerluik van De Tuin der Lusten, het aards paradijs, laat honderden dieren zien. Jheronimus Bosch nam inheemse dieren (vogels, eenden) van dichtbij scherp waar en tekende uitheemse dieren (olifant, giraffe) na via prenten.

meer